Międzynarodowy hokej znalazł się w samym środku jednego z najpoważniejszych sporów organizacyjnych i politycznych ostatnich lat. Orzeczenie Sportowego Sądu Arbitrażowego otworzyło reprezentacjom Rosji drogę do powrotu na mistrzostwa świata, ale kolejne federacje zapowiadają bojkot, Kanada odmawia dopuszczenia rosyjskich hokeistów do turnieju juniorów, a sponsorzy grożą wycofaniem finansowania. Głos zabrał już Władimir Putin, Rosjanie domagają się przeniesienia lub nawet odwołania mistrzostw świata U20, a nad ich federacją pojawiło się widmo kolejnego zawieszenia. Tym razem z powodu klubów działających na okupowanych terytoriach Ukrainy.

Jeszcze niedawno wydawało się, że sytuacja rosyjskiego hokeja na arenie międzynarodowej pozostanie niezmieniona przynajmniej do końca sezonu 2026/27. Rosja i Białoruś nie uczestniczą w turniejach organizowanych przez Międzynarodową Federację Hokeja na Lodzie (IIHF) od lutego 2022 roku, kiedy to wprowadzono sankcje po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

Wszystko zmieniło się 30 października. Tego dnia Sportowy Sąd Arbitrażowy w Lozannie (CAS) uwzględnił odwołanie Rosyjskiej Federacji Hokeja, kwestionując podstawy dalszego wykluczania jej reprezentacji z rozgrywek IIHF.

Zamiast zakończenia wieloletniego sporu rozpoczęła się jednak zupełnie nowa faza konfliktu. Decyzja CAS wywołała sprzeciw części europejskich federacji, postawiła organizatorów mistrzostw przed poważnymi problemami i doprowadziła do bezpośredniej konfrontacji stanowisk władz sportowych oraz rządów poszczególnych państw.

Teraz nie chodzi już wyłącznie o to, czy Rosja ma prawo wystąpić w międzynarodowym turnieju. Pytanie brzmi również, czy takie mistrzostwa w ogóle da się przeprowadzić, jeśli część uczestników odmówi wyjazdu na lód przeciwko rosyjskiej drużynie.

CAS otwiera Rosji drzwi. IIHF nie zamierza jednak ignorować zagrożeń

Orzeczenie z 30 października dotyczy pięciu imprez mistrzowskich w sezonie 2026/27: mistrzostw świata juniorów U20 w Kanadzie, mistrzostw świata seniorów w Niemczech, turniejów U18 kobiet w Czechach i mężczyzn w Stanach Zjednoczonych oraz mistrzostw świata kobiet, które zaplanowano w Kanadzie na listopad 2027 roku.

Trybunał uznał, że IIHF nie przedstawiła wystarczających dowodów pozwalających, w świetle obowiązujących regulacji, utrzymać zakaz udziału rosyjskich reprezentacji ze względów bezpieczeństwa.

Nie oznacza to jednak, że CAS stwierdził brak jakichkolwiek zagrożeń związanych z udziałem Rosji. Przedmiotem postępowania była zgodność decyzji IIHF z jej przepisami oraz jakość przedstawionego uzasadnienia. Sąd nie rozstrzygał natomiast kwestii wizowych, neutralnego statusu rosyjskich zespołów ani organizacyjnych konsekwencji przywrócenia ich do rywalizacji.

Ta różnica ma fundamentalne znaczenie.

IIHF nie zgadza się z orzeczeniem, ale uznaje jego moc wiążącą. W kolejnych komunikatach podkreślała, że natychmiastowe włączenie Rosji do rozgrywek wymagałoby zmian w harmonogramach, systemach turniejowych, organizacji podróży, zakwaterowaniu, procedurach bezpieczeństwa i sprzedaży biletów.

W oświadczeniu z 7 listopada federacja potwierdziła, że analizuje sposoby wykonania wyroku przy jednoczesnym zabezpieczeniu stabilności finansowej i przyszłości międzynarodowego hokeja.

Problem polega na tym, że do pierwszego turnieju objętego orzeczeniem zostało zaledwie kilka tygodni.

Kanada mówi „nie”. Nawet ważna wiza nie wystarczy

Mistrzostwa świata juniorów U20 mają rozpocząć się 26 grudnia 2026 roku w Edmonton i Red Deer, a zakończyć 5 stycznia 2027 roku. To właśnie impreza rozgrywana w Albercie stała się pierwszym i najważniejszym sprawdzianem możliwości wykonania wyroku CAS.

Premier Kanady Mark Carney już 3 listopada zapowiedział, że reprezentanci Rosji i Białorusi nie będą mogli występować na kanadyjskiej ziemi w barwach swoich państw tak długo, jak trwa rosyjska wojna przeciwko Ukrainie.

11 listopada Ottawa doprecyzowała stanowisko, formalnie informując o nim organizatorów.

Zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi przez Adama van Koeverdena, sekretarza stanu odpowiedzialnego za sport, kanadyjskie służby imigracyjne mają podejmować działania uniemożliwiające rosyjskim i białoruskim sportowcom oraz działaczom udział w turnieju.

Co szczególnie istotne, posiadanie ważnej kanadyjskiej wizy nie daje rosyjskim zawodnikom prawa występu w mistrzostwach.

To ważny szczegół z punktu widzenia NHL i zaplecza północnoamerykańskiego hokeja. W kanadyjskich ligach juniorskich funkcjonujących pod szyldem Canadian Hockey League występują bowiem rosyjscy zawodnicy, którzy już wcześniej uzyskali dokumenty pozwalające im przebywać w kraju.

Kanadyjski rząd rozróżnia przy tym udział indywidualnych sportowców pod neutralnym statusem od startu zorganizowanej reprezentacji narodowej. Ewentualne wystawienie rosyjskiej drużyny bez flagi i hymnu nie rozwiązuje automatycznie problemu.

Hockey Canada publicznie podziękowała rządowi za jego stanowisko i zapowiedziała rozmowy dotyczące dalszych kroków.

W praktyce IIHF znalazła się między dwoma niezależnymi porządkami prawnymi. Z jednej strony ma obowiązek respektować orzeczenie arbitrażowe dotyczące uczestnictwa Rosji, z drugiej nie może nakazać kanadyjskiemu rządowi wydawania wiz ani decydować o warunkach przekraczania granicy.

Rosja żąda przeniesienia turnieju. W grze nawet jego odwołanie

Rosyjska Federacja Hokeja nie zamierza zaakceptować takiego rozwiązania bez dalszych działań prawnych i politycznych.

Według doniesień Match TV skierowała do IIHF żądanie zagwarantowania Rosji udziału w mistrzostwach świata juniorów albo przeniesienia turnieju do państwa, które umożliwi występ jej reprezentacji.

12 listopada sprawę dodatkowo zaostrzył Władysław Tretiak, prezes rosyjskiej federacji, były znakomity bramkarz reprezentacji ZSRR i trzykrotny mistrz olimpijski.

Podczas posiedzenia prezydenckiej rady ds. sportu w Moskwie Tretiak zapowiedział możliwość dochodzenia odszkodowań od Kanady, a także od Niemiec, gdyby podobne przeszkody uniemożliwiły Rosjanom udział w przyszłorocznych mistrzostwach świata seniorów.

Rosyjski działacz mówił również o sankcjach wobec federacji organizujących bojkot meczów z Rosją. Powoływał się na przepisy regulujące walkowery i odpowiedzialność dyscyplinarną drużyn, które nie przystępują do spotkań.

Wśród przedstawianych przez rosyjską stronę rozwiązań znalazły się przeniesienie mistrzostw świata juniorów, ich nierozgrywanie lub wyciągnięcie konsekwencji wobec organizatorów.

Nie jest to jednak decyzja IIHF o anulowaniu turnieju. To żądania i zapowiedzi strony rosyjskiej.

Podobnie wypowiedział się René Fasel, były prezydent IIHF, który kierował światowym hokejem w latach 1994–2021.

W rozmowie z rosyjskim Match TV zasugerował, że jeżeli nie uda się znaleźć rozwiązania, organizatorzy mogą zostać zmuszeni do odwołania mistrzostw. Wskazał również, że znalezienie nowego gospodarza w tak krótkim czasie byłoby niezwykle trudne, chociaż jako potencjalną alternatywę wymienił Stany Zjednoczone.

Słowa Fasela wywołały duże poruszenie, ale należy pamiętać o dwóch okolicznościach.

Po pierwsze, były szef IIHF nie ma obecnie kompetencji do podejmowania decyzji dotyczących organizacji turniejów. Po drugie, od lat pozostaje blisko związany z rosyjskim środowiskiem sportowym, utrzymuje relacje z Władimirem Putinem, a w 2023 roku otrzymał rosyjskie obywatelstwo.

Jego wypowiedź należy więc traktować jako ocenę możliwych konsekwencji sporu, a nie oficjalny komunikat o zagrożeniu odwołaniem mistrzostw.

Putin zabrał głos. Oskarża europejskie federacje o uleganie rządom

W coraz ostrzejszą dyskusję włączył się również Władimir Putin.

12 listopada, podczas posiedzenia Rady ds. Rozwoju Kultury Fizycznej i Sportu, rosyjski prezydent odniósł się do stanowiska europejskich federacji, które pomimo wyroku CAS nie zamierzają rywalizować z rosyjskimi reprezentacjami.

– Jesteśmy w kontakcie z wieloma krajowymi federacjami. Wyjaśniają to prosto: znajdują się pod presją swoich rządów i są zmuszone postępować w ten sposób – powiedział Putin, według rosyjskich mediów.

Prezydent Rosji zarzucił przeciwnikom przywrócenia jego kraju do rywalizacji lekceważenie reguł, których sami deklarują przestrzeganie.

– To pokazuje, że ci, którzy walczą o jednolite zasady i utrzymanie demokratycznych instytucji, sami lekceważą te zasady i te instytucje – stwierdził.

Putin przekonywał również, że rosyjscy działacze powinni konsekwentnie wykorzystywać dostępne instrumenty prawne do obrony interesów swoich sportowców.

Jego wypowiedzi wpisują się w stanowisko rosyjskich władz, które przedstawiają orzeczenie CAS jako potwierdzenie swoich racji i domagają się jego wykonania przez międzynarodowe organizacje sportowe.

Europejskie federacje podają jednak własne uzasadnienie odmowy rywalizacji. Wskazują na trwającą rosyjską inwazję na Ukrainę, bezpieczeństwo zawodników i sztabów oraz odpowiedzialność organizatorów za przebieg imprez.

Warto przy tym podkreślić, że twierdzenia Putina o presji wywieranej na poszczególne związki przez ich rządy są stanowiskiem rosyjskiego prezydenta, a nie niezależnie ustalonym wyjaśnieniem decyzji wszystkich federacji.

Europa mówi „nie”. Nawet walkowery nie odstraszają

Pierwsza zdecydowany sprzeciw wobec przywrócenia Rosji wyraziła Finlandia. Jej federacja zapowiedziała, że dopóki trwa wojna w Ukrainie, fińskie reprezentacje nie będą rozgrywać spotkań z Rosjanami.

Do protestu dołączyły następnie między innymi Szwecja, Norwegia, Dania, Czechy, Łotwa i Austria. Sprzeciw wyraża również Ukraina, a kolejne związki zajmują stanowiska w sprawie uczestnictwa w zawodach z rosyjskimi drużynami.

Szczególnie stanowcza okazała się Szwecja. Tamtejsza federacja zadeklarowała odmowę rywalizacji z Rosją na wszystkich szczeblach reprezentacyjnych – od seniorskich zespołów kobiet i mężczyzn po drużyny juniorskie i kadry U18.

Selekcjoner szwedzkiej reprezentacji juniorów Magnus Hävelid przyznał, że zaakceptowałby nawet konsekwencje walkowera w ćwierćfinale mistrzostw świata, gdyby przeciwnikiem jego zespołu miała być Rosja.

Nie jest to zatem protest ograniczony do spotkań o niewielką stawkę.

Do interesującej sytuacji doszło również w Szwajcarii, której początkowe stanowisko interpretowano jako oczekiwanie na dalsze decyzje IIHF.

7 listopada Swiss Ice Hockey Federation ogłosiła jednak, że jej reprezentacja U20 nie rozegra meczu z Rosją w grudniowych mistrzostwach. Jednocześnie Szwajcarzy jednoznacznie zaznaczyli, że nie zamierzają wycofywać się z całego turnieju.

To rozróżnienie może mieć ogromne znaczenie dla organizacji rozgrywek. Odmowa udziału w pojedynczym spotkaniu nie jest tym samym co rezygnacja z mistrzostw, ale w obu przypadkach IIHF musi rozważyć konsekwencje regulaminowe.

Problem staje się znacznie poważniejszy, kiedy podobne stanowisko prezentuje jednocześnie wiele federacji. Przy większej liczbie walkowerów realne byłoby zaburzenie tabel grupowych, układu fazy pucharowej i sportowej wiarygodności całego turnieju.

Norwegia ofiarą zamieszania. Kto właściwie zagra w MŚ U20?

Kontrowersje dotyczą nie tylko samego udziału Rosji, lecz również obsady mistrzostw świata juniorów.

Po wyroku CAS IIHF rozpoczęła przygotowania do zmiany uczestników turnieju w Kanadzie. Z informacji przekazanych przez norweską federację wynika, że miała ona ustąpić miejsca Rosji w dziesięciozespołowej elicie.

Potwierdzenie takiego scenariusza znalazło się również w komunikacie szwajcarskiego związku, który informował o otrzymaniu zmodyfikowanego terminarza. Rosja zajmowała w nim miejsce Norwegii, a spotkanie Szwajcaria – Rosja przewidziano na 27 grudnia.

Tymczasem Norwegowie wywalczyli prawo gry w elicie na lodzie i nie zamierzają dobrowolnie rezygnować z udziału.

Sytuacja jest wyjątkowo niezręczna dla IIHF. Jeżeli Rosja ostatecznie nie będzie mogła wystąpić w Kanadzie, naturalnym rozwiązaniem wydaje się przywrócenie Norwegii do stawki.

Nie można jednak uznać tego za przesądzone, dopóki międzynarodowa federacja nie zatwierdzi ostatecznej obsady rozgrywek.

Na 13 listopada formalne rozstrzygnięcie całego konfliktu nie zostało publicznie przedstawione. Norwegia nadal figuruje w oficjalnej obsadzie turnieju, mimo informacji o planowanych zmianach.

Kolejne zagrożenie dla Rosji. IIHF bada sprawę klubów z okupowanych terenów Ukrainy

Jakby dotychczasowych problemów było mało, pojawiła się nowa kwestia mogąca doprowadzić do kolejnego postępowania przeciwko Rosyjskiej Federacji Hokeja.

Według informacji przekazanych 12 listopada przez Complete Hockey News, powołujące się na komentatora TSN Gorda Millera, IIHF rozpoczęła dochodzenie dotyczące włączenia drużyn z okupowanych terytoriów Ukrainy do rosyjskiego systemu rozgrywek hokejowych.

W doniesieniach pojawiają się przede wszystkim kluby z Doniecka i Ługańska, funkcjonujące w strukturach rosyjskiego hokeja młodzieżowego.

Sprawa dotyczy fundamentalnej zasady obowiązującej w międzynarodowym sporcie: poszanowania terytorialnej właściwości federacji krajowych.

Zgodnie ze statutem IIHF każda organizacja członkowska musi respektować uprawnienia pozostałych federacji do zarządzania hokejem na terytorium ich państw. Donieck i Ługańsk znajdują się w granicach Ukrainy uznawanych przez prawo międzynarodowe, a jej związek hokejowy jest członkiem IIHF.

Jeżeli zostanie wykazane, że rosyjska federacja podporządkowała sobie zespoły z tych regionów z naruszeniem obowiązujących regulacji, mogłoby to stanowić podstawę do odrębnych sankcji.

Szczególnie interesujący jest aspekt prawny.

Ewentualne nowe zawieszenie nie musiałoby opierać się na tych samych przesłankach bezpieczeństwa, które były przedmiotem postępowania zakończonego 30 października. Dotyczyłoby innego potencjalnego naruszenia regulaminu IIHF.

Rosja nie mogłaby więc automatycznie uznać, że wcześniejszy korzystny dla niej wyrok rozstrzyga również tę sprawę. Nową decyzję należałoby zaskarżyć w odrębnym postępowaniu.

Trzeba jednak zachować ostrożność w ocenie sytuacji. Informacje o wszczęciu dochodzenia pochodzą z doniesień medialnych, a IIHF nie przedstawiła dotąd publicznie pełnego zakresu ani harmonogramu postępowania. Nie ogłoszono też żadnych nowych sankcji z tego tytułu.

Mimo to jest to potencjalnie jeden z najpoważniejszych problemów prawnych dla rosyjskiego hokeja od czasu wyroku CAS.

Mistrzostwa świata seniorów również zagrożone. Sponsorzy tracą cierpliwość

Konflikt nie kończy się na grudniowym turnieju w Kanadzie.

W dniach 14–30 maja 2027 roku Niemcy mają gościć mistrzostwa świata seniorów, a udział Rosji może stworzyć podobne problemy organizacyjne, tyle że na jeszcze większą skalę.

Niemiecka federacja wskazuje na koszty, bezpieczeństwo oraz możliwość odmowy gry przez inne reprezentacje. Sprawa wymaga również uzgodnień z przedstawicielami władz państwowych.

Niepokój organizatorów pogłębiają działania sponsorów.

Szwedzka firma AJ Products, związana z mistrzostwami świata od 1989 roku, zapowiedziała wycofanie swojej obecności reklamowej. Z kolei Škoda, od ponad trzech dekad jeden z najważniejszych partnerów mistrzostw, sygnalizowała konieczność ponownego przeanalizowania współpracy w przypadku dopuszczenia Rosji.

Zastrzeżenia zgłaszali także inni partnerzy komercyjni, w tym Strauss i Nokian Tyres.

Dla IIHF nie jest to jedynie kwestia wizerunkowa. Duże imprezy międzynarodowe opierają się na przychodach ze sponsoringu, praw medialnych, sprzedaży biletów i długoterminowych umów organizacyjnych.

Utrata znaczących partnerów, konieczność zmian w obsadzie oraz dodatkowe wydatki na ochronę mogłyby obciążyć finanse federacji i gospodarzy.

Konsekwencje mogą dotknąć również następnych turniejów. Fińskie Turku zakwestionowało możliwość organizowania mistrzostw świata juniorów 2028, jeżeli do rywalizacji zostanie przywrócona Rosja.

Międzynarodowy hokej stoi zatem przed problemem, który wykracza daleko poza jeden sezon.

Białoruś nie wróci. IIHF podjęła odrębną decyzję

W całym zamieszaniu ważne jest również rozróżnienie sytuacji Rosji i Białorusi.

7 listopada IIHF oficjalnie potwierdziła, że białoruska reprezentacja U20 nie wystąpi w mistrzostwach świata juniorów 2027, a seniorska drużyna mężczyzn nie zostanie dopuszczona do przyszłorocznego czempionatu w Niemczech.

Decyzję podjęto po rozpatrzeniu odwołania Białoruskiego Związku Hokeja. Władze IIHF uznały między innymi, że na obecnym etapie przygotowań nie ma podstaw do natychmiastowego przywrócenia tych reprezentacji.

W odróżnieniu od Rosji Białoruś nie dysponuje wyrokiem CAS nakazującym jej udział we wskazanych turniejach.

Białoruscy działacze kwestionują takie zróżnicowanie, a federacja sygnalizowała możliwość dalszych kroków prawnych.

Na razie jednak jej sytuacja pozostaje jednoznaczna: Białoruś jest wykluczona z mistrzostw świata seniorów i juniorów U20 w 2027 roku, podczas gdy wobec Rosji IIHF musi uwzględnić skutki odrębnego orzeczenia arbitrażowego.

Nawet Wayne Gretzky zabrał stanowisko

W sporze nie zabrakło również głosu największej legendy NHL.

6 listopada Wayne Gretzky uczestniczył w Toronto w uroczystości poświęconej upamiętnieniu jego zmarłego ojca Waltera. Przy tej okazji został zapytany o decyzję kanadyjskiego premiera dotyczącą Rosji.

Rekordzista NHL pod względem liczby punktów w karierze poparł stanowisko Marka Carneya.

– Nikt nie lubi wojny, prawda? Zdecydowanie nie chcemy tego oglądać. Mamy nadzieję, że to się skończy. Chcielibyśmy, żeby nigdy się nie zaczęło – mówił Gretzky.

Następnie podkreślił, że rozumie postawę premiera i uważa, iż wielu kanadyjskich hokeistów oraz kibiców podziela podobne stanowisko.

Wypowiedź Gretzky’ego ma przede wszystkim znaczenie symboliczne. Były kapitan Edmonton Oilers nie pełni funkcji w strukturach decyzyjnych IIHF, ale pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci w historii hokeja.

Jego stanowisko pokazuje, że spór wyszedł już daleko poza gabinety działaczy i stał się ważnym tematem dla całego północnoamerykańskiego środowiska hokejowego.

MŚ anulowane? Trzy problemy, których IIHF nie może zignorować

W tej chwili sytuacja sprowadza się do trzech zasadniczych kwestii.

Pierwszą jest obowiązek wykonania wyroku CAS. IIHF nie może po prostu zignorować rozstrzygnięcia Sportowego Sądu Arbitrażowego. Musi znaleźć rozwiązanie zgodne z obowiązującymi regulacjami i zakresem orzeczenia.

Drugą są niezależne decyzje państw-gospodarzy oraz federacji uczestniczących w rozgrywkach. Nawet jeśli rosyjska reprezentacja zostanie formalnie dopuszczona do turnieju, nie oznacza to automatycznego uzyskania prawa wjazdu do danego kraju. Organizatorzy muszą również brać pod uwagę odmowę rywalizacji ze strony innych uczestników.

Trzecią pozostaje możliwość nowych sankcji wobec Rosji. Jeżeli doniesienia o włączeniu klubów z okupowanych terytoriów Ukrainy do rosyjskiego systemu hokejowego zostaną potwierdzone, IIHF może otrzymać odrębną podstawę do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego i ewentualnego zastosowania kolejnych restrykcji.

Czy oznacza to, że mistrzostwa świata juniorów w Edmonton i Red Deer zostaną odwołane?

Na obecnym etapie nie ma podstaw, aby przedstawiać taki scenariusz jako przesądzony. Oficjalnego komunikatu o anulowaniu turnieju nie wydano, a słowa Fasela i żądania rosyjskich działaczy nie są równoznaczne z decyzją władz światowego hokeja.

Przeniesienie imprezy na kilka tygodni przed pierwszym meczem byłoby ogromnym przedsięwzięciem logistycznym. Jeszcze poważniejsze konsekwencje miałoby jej całkowite odwołanie, oznaczające utratę sportowej szansy dla setek młodych zawodników, którzy przygotowują się do najważniejszego reprezentacyjnego turnieju w swojej dotychczasowej karierze.

Dla wielu hokeistów, szczególnie tych walczących o uwagę skautów NHL, mistrzostwa świata U20 są jedną z najważniejszych okazji do zaprezentowania umiejętności na arenie międzynarodowej.

Jednocześnie kryzys ma charakter precedensowy. Wynik sportowego arbitrażu, stanowiska rządów, zobowiązania organizatorów i wewnętrzne przepisy federacji prowadzą obecnie do wzajemnie sprzecznych oczekiwań.

Rosja wygrała ważną batalię prawną, ale nie zagwarantowało jej to faktycznego powrotu na międzynarodowe lodowiska. Dla IIHF największym wyzwaniem pozostaje teraz takie rozwiązanie konfliktu, które pozwoli przeprowadzić mistrzostwa bez naruszania obowiązujących przepisów i bez narażania bezpieczeństwa uczestników.

A czas działa na niekorzyść wszystkich zainteresowanych. Do pierwszego wznowienia gry w Edmonton pozostało niewiele ponad sześć tygodni, a zamiast rozmawiać o składach, talentach i walce o medale, hokejowy świat dyskutuje o wizach, walkowerach, odszkodowaniach i możliwym odwołaniu mistrzostw.

To sytuacja, w której najwięcej mogą stracić sami zawodnicy – niezależnie od tego, jakie ostatecznie decyzje podejmą politycy, federacje i arbitrzy.